Thị trường nhượng quyền Việt Nam phân hóa: vốn dồn về ít thương hiệu mạnh, chuỗi thiếu khác biệt hóa bị đào thải

Dòng vốn phân hóa rõ rệt

Tuần này, ba diễn biến tưởng như tách biệt lại vẽ nên một bức tranh chung: thị trường nhượng quyền và chuỗi bán lẻ Việt Nam đang bước vào giai đoạn phân hóa mạnh. Một bên là Chứng khoán Vietcap rót gần 390 tỷ đồng vào doanh nghiệp đứng sau các chuỗi đồ uống Katinat, Phê La và Dì Mai, theo Người Quan Sát — dấu hiệu cho thấy dòng vốn tổ chức tiếp tục tìm đến những nền tảng F&B đã có quy mô và hệ thống vận hành rõ ràng. Bên còn lại, VietnamNet và Vietstock cùng đưa tin về làn sóng đóng cửa của các thương hiệu thời trang Việt, với nguyên nhân được chỉ ra là thiếu sự khác biệt hóa trong bối cảnh cạnh tranh bán lẻ ngày càng gay gắt. Cùng thời điểm, chuỗi phòng tập California Fitness & Yoga đóng loạt chi nhánh tại TP.HCM và Hà Nội, với khoản nợ bảo hiểm xã hội (BHXH) liên quan đến 550 nhân viên theo diễn đàn VOZ.

Đây không phải là một xu hướng ngành đơn lẻ, mà là hai tốc độ khác nhau tồn tại song song. Theo chúng tôi, điểm mấu chốt không nằm ở việc ngành bán lẻ hay F&B đang "tốt" hay "xấu", mà nằm ở việc vốn và người tiêu dùng đang chọn lọc khắt khe hơn — ưu tiên thương hiệu có định vị khác biệt, hệ thống đã được kiểm chứng, thay vì dàn trải cho số đông thương hiệu chưa có mô hình bền vững.

Với các thương hiệu: khác biệt hóa không còn là lựa chọn

Với các chủ thương hiệu, đặc biệt trong ngành thời trang, thông điệp từ tuần này khá rõ: mô hình sao chép, thiếu định vị riêng đang bị thị trường loại bỏ nhanh hơn trước. VietnamNet và Vietstock đều dẫn nguyên nhân đóng cửa là "không khác biệt, khó tồn tại" — đây là nhận định do báo chí trong nước nêu ra, không phải số liệu định lượng cụ thể về số lượng thương hiệu hay quy mô thiệt hại.

Trường hợp California Fitness đáng chú ý ở góc độ khác: đây là chuỗi mang thương hiệu quốc tế, quy mô lớn, nhưng vẫn gặp khó khăn vận hành tới mức phát sinh nợ BHXH với người lao động. Điều này cho thấy quy mô thương hiệu không đồng nghĩa với an toàn tài chính, và các chủ chuỗi — kể cả bên nắm nhượng quyền độc quyền lãnh thổ (master franchise) của thương hiệu ngoại — cần giám sát chặt dòng tiền vận hành ở cấp chi nhánh, không chỉ dựa vào uy tín thương hiệu gốc.

Với nhà đầu tư: vốn chọn lọc, nhưng vẫn tìm đến người dẫn đầu

Khoản đầu tư gần 390 tỷ đồng của Vietcap vào doanh nghiệp mẹ của Katinat, Phê La, Dì Mai là dữ kiện quan trọng nhất tuần này với nhà đầu tư quan tâm chuỗi F&B. Người Quan Sát không nêu rõ mục đích cụ thể của khoản rót vốn — mở rộng chuỗi, tái cấu trúc sở hữu hay hỗ trợ thanh khoản — nên chúng tôi không suy diễn thêm ngoài dữ kiện đã công bố.

Diễn biến này trùng thời điểm Việt Nam tạm thời nâng gấp đôi ngưỡng kiểm soát tập trung kinh tế (M&A) đến hết tháng 2/2027, theo Global Law Experts. Về mặt logic pháp lý, ngưỡng cao hơn đồng nghĩa nhiều giao dịch mua bán, sáp nhập quy mô vừa trong ngành F&B và bán lẻ sẽ không phải thông báo tập trung kinh tế bắt buộc — có thể tạo điều kiện cho các thương vụ gom chuỗi diễn ra nhanh hơn trong giai đoạn tới. Đây là suy luận của chúng tôi dựa trên cơ chế pháp lý được mô tả, không phải nhận định đã được cơ quan quản lý xác nhận về tác động thực tế.

Một điểm chính sách khác đáng lưu ý: từ 15/8, Việt Nam cho phép tài sản trí tuệ (IP) và dữ liệu được xem là tài sản tài chính có thể cho thuê, theo Báo Chính phủ. Với ngành nhượng quyền, quy định này có thể mở ra khả năng thương hiệu, hệ thống vận hành hoặc dữ liệu khách hàng được định giá và sử dụng như tài sản bảo đảm hoặc công cụ tài chính riêng, tách khỏi tài sản hữu hình của doanh nghiệp. Đây vẫn là quy định mới, chưa có tiền lệ áp dụng cụ thể trong ngành nhượng quyền tại Việt Nam.

Áp lực từ bên ngoài: Việt Nam không còn là ưu tiên hàng đầu duy nhất

Theo Seoul Economic Daily, các chuỗi F&B Hàn Quốc đang đẩy nhanh mở rộng sang Đông Nam Á, nhưng xu hướng được mô tả là vượt ra ngoài Việt Nam — nghĩa là Việt Nam không còn là điểm đến ưu tiên duy nhất trong khu vực đối với dòng vốn nhượng quyền Hàn Quốc. Cùng lúc, thương hiệu trà Trung Quốc NINGJI công bố ký kết hơn 150 cửa hàng ở nước ngoài, trong đó có Việt Nam, theo Pan African Visions.

Báo cáo của B&Company ghi nhận Việt Nam hiện có 330 thương hiệu nhượng quyền nước ngoài đã đăng ký, trong đó F&B chiếm 45%. Nguồn này cũng mô tả năm 2026 là giai đoạn mở rộng "chọn lọc hơn" — các thương hiệu ngoại không còn ồ ạt gia nhập mà cân nhắc kỹ hơn về hình thức gia nhập, có thể qua nhượng quyền khu vực (area development) hoặc nhượng quyền độc quyền lãnh thổ tùy quy mô thị trường mục tiêu.

Với chủ thương hiệu Việt đang cân nhắc hợp tác hoặc cạnh tranh với thương hiệu ngoại, đây là tín hiệu hai chiều: áp lực cạnh tranh nội địa không giảm vì có thêm người chơi mới, nhưng thị trường Việt Nam vẫn được xem là đủ hấp dẫn để nằm trong danh mục mở rộng của nhiều thương hiệu khu vực — chỉ không còn là lựa chọn số một mặc định.

Điều chúng ta chưa biết

Có một số khoảng trống dữ liệu quan trọng cần lưu ý. Thứ nhất, các nguồn tin về thương hiệu thời trang đóng cửa không nêu con số cụ thể — số lượng thương hiệu, số cửa hàng, hay quy mô thiệt hại tài chính — nên "làn sóng" đóng cửa hiện chỉ có thể mô tả định tính, chưa thể lượng hóa.

Thứ hai, mục đích thực sự của khoản đầu tư gần 390 tỷ đồng từ Vietcap vào doanh nghiệp mẹ Katinat/Phê La/Dì Mai chưa được công bố rõ ràng — liệu đây là vốn tăng trưởng, tái cấu trúc cổ đông hay mục đích khác vẫn là câu hỏi mở.

Thứ ba, cần lưu ý rằng kể từ ngày 16/12/2011, các thương hiệu Việt Nam nhượng quyền ra nước ngoài không còn bắt buộc đăng ký với Bộ Công Thương, nên không tồn tại số liệu tổng hợp đáng tin cậy về số lượng thương hiệu Việt đang nhượng quyền ở nước ngoài hiện nay. Các mốc chính thức duy nhất còn được ghi nhận là 3 thương hiệu (2007) và 7 thương hiệu (2016) — mọi con số cao hơn xuất hiện trên truyền thông sau thời điểm này cần được xem là ước tính, không phải số liệu quản lý nhà nước.

Thứ tư, tác động thực tế của việc nâng ngưỡng kiểm soát M&A và quy định IP/dữ liệu là tài sản cho thuê đối với ngành nhượng quyền cụ thể vẫn chưa có case thực tế để kiểm chứng — đây là thay đổi khung pháp lý mới, cần thời gian để thấy ảnh hưởng lên các thương vụ và mô hình tài trợ trong ngành.